مشهورات و . . . كه مواد تشكيل‌دهنده قياس هستند . قياس به لحاظ موادّ تشكيل‌دهنده خود بر پنج قسم است : برهان ، جدل ، مغالطه ، خطابه و شعر . 2 - كيفيت واقعى نسبت ميان موضوع و محمول قضيّه ، مادّه ناميده مىشود . يعنى در هر قضيّه منطقى ، هرگاه بين موضوع و محمول رابطه و نسبتى برقرار شود ، نسبت آن موضوع به محمول خود از سه حالت بيرون نيست : الف : ثبوت محمول براى موضوع خود ضرورى و حتمى باشد ، مانند زوجيت براى عدد چهار . ب : ثبوت محمول براى موضوع خود محال و ممتنع باشد ، مانند فرد بودن براى عدد چهار . ج : ثبوت محمول براى موضوع خود نه ضرورت داشته باشد و نه امتناع ، مانند شاعر بودن براى زيد كه شاعر بودن زيد ، نه ضرورى و حتمى است و نه محال و ممتنع و اين صورت را « ممكن » مىنامند ، يعنى ثبوت محمول براى موضوع خود ممكن است . اين سه كيفيت ( ضرورت ، امتناع و امكان ) را « موادّ سه‌گانه » مىنامند . ما منه الوجود مقصود آن چيزى است كه منشأ وجود چيزى در عالم خارج مىشود ، مانند ذات اقدس خداوند - تبارك و تعالى - كه منشأ وجود انسان و ساير موجودات در عالم خارج است . مانع يكى از اقسام حكم وضعى « مانع » است . به عنوان « حكم » رجوع شود . مبادى « 1 » مبادى عبارت است از حدود موضوعات و اجزا و اعراض و مقدّمات بديهى يا

--> ( 1 ) - كشّاف اصطلاحات الفنون و العلوم : 2 / 1525 .